Affidea NU-MED w Zamościu

Rak piersi

Rak piersi to najczęstszy nowotwór złośliwy występujący u kobiet – co roku w Polsce diagnozuje się około 20 000 nowych przypadków. Choroba ta dotyka coraz więcej kobiet po 35. roku życia, z największą zachorowalnością między 50. a 70. rokiem życia.

Obserwacja własnego ciała jest kluczowa w przypadku wczesnego wykrycia zmian. Warto zwracać uwagę na wyczuwalne guzki lub zgrubienia w piersi, zmianę jej wielkości lub kształtu, a także zmiany na skórze piersi, takie jak wciągnięcie, zmarszczenie czy zaczerwienienie. Niepokojące mogą być również zmiany brodawki sutkowej (wciągnięcie, wydzielina) oraz powiększenie węzłów chłonnych pod pachą. Warto pamiętać, że ból piersi występuje stosunkowo rzadko i zwykle towarzyszy bardziej zaawansowanym stadiom choroby.

Gdy zauważysz jakiekolwiek niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, poradnią chorób piersi lub poradnią onkologiczną, do której nie potrzebujesz skierowania. Kobiety w wieku 45-74 lat powinny regularnie, co 2 lata, uczestniczyć w bezpłatnych badaniach mammograficznych w ramach programu profilaktyki.

Leczenie raka piersi jest dostosowane do indywidualnej sytuacji pacjentki i ma charakter wielospecjalistyczny. Proces rozpoczyna się od szczegółowej diagnostyki (mammografia, USG, biopsja), a następnie, w zależności od typu nowotworu i stadium zaawansowania, może obejmować zabieg chirurgiczny (operację oszczędzającą lub mastektomię), radioterapię, chemioterapię, hormonoterapię czy leczenie celowane. Wczesne wykrycie raka piersi znacząco zwiększa szanse na całkowite wyleczenie.

Rak płuc

Rak płuca stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy u mężczyzn i drugi co do częstości u kobiet w Polsce – rocznie diagnozuje się około 22 000 nowych przypadków. Głównym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu, które odpowiada za 80-90% wszystkich zachorowań. Choroba ta najczęściej dotyka osoby w wieku 50-70 lat.

Rozpoznanie wczesnych objawów może być kluczowe dla skutecznego leczenia. Warto zwrócić uwagę na przewlekły kaszel lub zmianę jego charakteru, krwioplucie (nawet niewielką ilość krwi w plwocinie), duszność nasilającą się przy wysiłku, a także nawracające infekcje dróg oddechowych. Innymi sygnałami alarmowymi mogą być ból w klatce piersiowej, ogólne osłabienie, utrata masy ciała, brak apetytu oraz chrypka utrzymująca się dłużej niż trzy tygodnie.

W przypadku zaobserwowania któregokolwiek z tych objawów, należy skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, poradnią chorób płuc lub poradnią onkologiczną, do której nie jest wymagane skierowanie.

Proces leczenia raka płuca obejmuje diagnostykę (RTG klatki piersiowej, tomografię komputerową, bronchoskopię, biopsję), po której wdrażany jest indywidualnie dobrany plan terapii. Może on zawierać leczenie chirurgiczne we wczesnych stadiach, radioterapię (w tym nowoczesną radioterapię stereotaktyczną), chemioterapię, immunoterapię, terapie celowane przy określonych mutacjach genetycznych, a także leczenie skojarzone łączące różne metody. Najskuteczniejszą strategią walki z rakiem płuca pozostaje profilaktyka – przede wszystkim niepalenie tytoniu, a równie istotne jest wczesne wykrycie choroby.

Nowotwory głowy i szyi stanowią około 5-10% wszystkich nowotworów złośliwych w Polsce, z około 6000 nowych przypadków diagnozowanych rocznie. Częściej dotykają osoby po 50. roku życia, przy czym mężczyźni chorują 2-3 razy częściej niż kobiety. Główne czynniki ryzyka to palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu oraz zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).

Szczególnie niepokojące są objawy utrzymujące się ponad 2-3 tygodnie: owrzodzenia w jamie ustnej, które nie goją się, czerwone lub białe zmiany na dziąsłach, języku lub śluzówce jamy ustnej, a także ból gardła utrzymujący się mimo leczenia. Inne sygnały to trudności w połykaniu lub uczucie “przeszkody” w gardle, przewlekła chrypka lub zmiana barwy głosu, jednostronne zatykanie nosa lub krwawienie z nosa, guzek na szyi czy ból ucha, zwłaszcza jednostronny.

Przy wystąpieniu takich objawów warto skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, laryngologiem, chirurgiem szczękowo-twarzowym lub poradnią onkologiczną (bez konieczności posiadania skierowania).

Leczenie nowotworów głowy i szyi jest zindywidualizowane i wymaga współpracy specjalistów z różnych dziedzin. Po diagnostyce, która obejmuje badania endoskopowe, obrazowe oraz biopsję, opracowywany jest plan leczenia. Może on obejmować operacje chirurgiczne, radioterapię (często jako podstawowe lub uzupełniające leczenie), chemioterapię (zazwyczaj w połączeniu z radioterapią), immunoterapię w przypadku nawrotów lub zaawansowanej choroby, a także rehabilitację mowy i połykania po leczeniu. Wczesne wykrycie nowotworu głowy lub szyi znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie i zachowanie funkcji narządów.

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego stanowią około 2% wszystkich nowotworów złośliwych u dorosłych i są drugą najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych u dzieci. Rocznie w Polsce diagnozuje się około 3000 nowych przypadków. Występują we wszystkich grupach wiekowych, choć niektóre typy są charakterystyczne dla określonych przedziałów wiekowych.

Objawy tych nowotworów mogą być bardzo różnorodne, zależnie od lokalizacji i wielkości guza. Warto zwrócić uwagę na uporczywe bóle głowy, zwłaszcza pojawiające się lub nasilające się rano, a także poranne nudności i wymioty. Niepokojące mogą być również zaburzenia widzenia (podwójne widzenie, utrata ostrości, ubytki w polu widzenia), problemy z równowagą i koordynacją ruchową, drętwienie lub osłabienie kończyn. U niektórych pacjentów występują zmiany w zachowaniu lub osobowości, zaburzenia mowy, napady drgawkowe (szczególnie pojawiające się po raz pierwszy u osoby dorosłej) oraz problemy z pamięcią i koncentracją.

W przypadku wystąpienia takich objawów należy skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, neurologiem, neurochirurgiem lub poradnią onkologiczną (skierowanie nie jest wymagane).

Leczenie nowotworów OUN zależy od typu histologicznego, lokalizacji i stopnia złośliwości. Po diagnostyce opartej na badaniach obrazowych (MRI, CT) oraz ewentualnej biopsji, opracowywany jest plan leczenia dostosowany do indywidualnego przypadku. Może on obejmować operację chirurgiczną (maksymalne bezpieczne usunięcie guza), radioterapię (klasyczną lub stereotatyczną), chemioterapię, leczenie wspomagające (leki przeciwobrzękowe, przeciwpadaczkowe) oraz rehabilitację neurologiczną. Leczenie wymaga ścisłej współpracy neurochirurgów, neurologów, radioterapeutów i onkologów. Kompleksowe podejście i indywidualnie dobrana terapia mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów, nawet w przypadku guzów niemożliwych do całkowitego usunięcia.

Rak prostaty

Rak prostaty jest najczęstszym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce, z około 16 000 nowych przypadków diagnozowanych rocznie. Ryzyko zachorowania znacząco wzrasta po 50. roku życia, a większość przypadków wykrywana jest u mężczyzn powyżej 65 lat.

Charakterystyczne objawy to trudności z oddawaniem moczu, słaby lub przerywany strumień, częste oddawanie moczu (zwłaszcza w nocy), a także krew w moczu lub nasieniu. Niektórzy pacjenci odczuwają ból lub dyskomfort w okolicy miednicy oraz ból w trakcie ejakulacji.

W przypadku wystąpienia takich objawów należy skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, urologiem lub poradnią onkologiczną (skierowanie nie jest wymagane).

Po diagnostyce obejmującej badanie PSA, badanie per rectum, biopsję i badania obrazowe, opracowywany jest plan leczenia. Może on obejmować aktywny nadzór (w przypadku guzów o niskim ryzyku), leczenie chirurgiczne (prostatektomia radykalna), radioterapię (zewnętrzną lub brachyterapię), hormonoterapię oraz leczenie skojarzone. Mężczyźni po 50. roku życia powinni regularnie konsultować się z urologiem i wykonywać badanie PSA. Wczesne wykrycie raka prostaty znacząco zwiększa szanse na całkowite wyleczenie.

Nowotwory sromu i pochwy

Nowotwory sromu i pochwy należą do rzadszych nowotworów ginekologicznych. W Polsce rocznie diagnozuje się około 500 przypadków raka sromu i około 200 przypadków raka pochwy. Najczęściej występują u kobiet po 60. roku życia, choć obserwuje się wzrost zachorowań u młodszych kobiet, co wiąże się z zakażeniem wirusem HPV.

Charakterystyczne objawy to swędzenie, pieczenie lub ból w okolicy sromu, wyczuwalny guzek lub owrzodzenie w obrębie sromu, a także zmiany skórne na sromie (zgrubienia, przebarwienia). Mogą również wystąpić nieprawidłowe krwawienia lub upławy z pochwy, krwawienia po stosunku, ból podczas stosunku oraz trudności z oddawaniem moczu.

W przypadku zaobserwowania tych objawów, warto skontaktować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, ginekologiem lub poradnią onkologiczną (bez konieczności posiadania skierowania).

Leczenie rozpoczyna się od diagnostyki obejmującej badanie ginekologiczne, kolposkopię, biopsję i badania obrazowe. Plan terapii może zawierać operację chirurgiczną (od miejscowego wycięcia po rozległe zabiegi), radioterapię (zewnętrzną lub brachyterapię), chemioterapię oraz leczenie skojarzone. Regularne badania ginekologiczne są kluczowe dla wczesnego wykrycia tych nowotworów. Szczepienia przeciwko HPV mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Rak macicy

Rak macicy (najczęściej rak trzonu macicy, czyli endometrium) jest najczęstszym nowotworem narządu rodnego u kobiet w Polsce. Rocznie diagnozuje się około 6 000 nowych przypadków. Najczęściej dotyka kobiet w wieku 50-70 lat, szczególnie po menopauzie. Główne czynniki ryzyka to otyłość, cukrzyca, nadciśnienie oraz zaburzenia hormonalne.

Najważniejszym objawem jest krwawienie z dróg rodnych po menopauzie. U kobiet przed menopauzą mogą wystąpić nieprawidłowe krwawienia miesiączkowe. Innymi charakterystycznymi objawami są brązowe upławy o nieprzyjemnym zapachu, ból w podbrzuszu lub okolicy miednicy, ból podczas stosunku oraz uczucie parcia na pęcherz lub trudności z oddawaniem moczu.

W przypadku wystąpienia tych objawów należy skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, ginekologiem lub poradnią onkologiczną (skierowanie nie jest wymagane).

Po diagnostyce obejmującej badanie ginekologiczne, USG przezpochwowe, biopsję endometrium i badania obrazowe, opracowywany jest plan leczenia. Może on zawierać operację chirurgiczną (histerektomia z przydatkami i węzłami chłonnymi), radioterapię (zewnętrzną lub brachyterapię), chemioterapię, hormonoterapię oraz leczenie skojarzone. Wczesne wykrycie raka macicy daje bardzo dobre rokowanie. Każda kobieta po menopauzie, która zauważy krwawienie z dróg rodnych, powinna niezwłocznie zgłosić się do ginekologa.

Nowotwory odbytnicy i odbytu

Nowotwory odbytnicy i odbytu stanowią istotny problem zdrowotny w Polsce. Rocznie diagnozuje się około 6 000 przypadków raka odbytnicy i około 400 przypadków raka odbytu. Najczęściej występują u osób po 50. roku życia, z podobną częstością u obu płci. Główne czynniki ryzyka to dieta bogata w czerwone mięso i uboga w błonnik, palenie tytoniu, a w przypadku raka odbytu – zakażenie wirusem HPV.

Charakterystyczne objawy to krew w stolcu lub na papierze toaletowym, zmiana rytmu wypróżnień (biegunki na zmianę z zaparciami), uczucie niepełnego wypróżnienia, wąski stolec (tzw. ołówkowaty), ból lub dyskomfort podczas defekacji, a także guzek lub zgrubienie wyczuwalne w okolicy odbytu. Niektórzy pacjenci odczuwają świąd odbytu, a w zaawansowanych przypadkach może wystąpić chudnięcie i ogólne osłabienie.
W przypadku zaobserwowania tych objawów warto skontaktować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, chirurgiem, proktologiem, gastroenterologiem lub poradnią onkologiczną (bez konieczności posiadania skierowania).

Leczenie rozpoczyna się od diagnostyki obejmującej badanie per rectum, kolonoskopię i badania obrazowe (MR, CT). Plan terapii może zawierać operację chirurgiczną, radiochemioterapię (szczególnie w raku odbytu), radioterapię (zewnętrzną lub brachyterapię), chemioterapię uzupełniającą, leczenie celowane oraz leczenie skojarzone. Osoby po 45. roku życia powinny rozważyć profilaktyczną kolonoskopię. Badanie to pozwala wykryć nie tylko wczesne stadia raka, ale również zmiany przedrakowe (polipy), które można usunąć, zapobiegając rozwojowi nowotworu.

Pierwotne nowotwory kości są stosunkowo rzadkie i stanowią około 0,2% wszystkich nowotworów złośliwych. W Polsce rocznie diagnozuje się około 300-400 nowych przypadków. Dotykają one głównie młodych osób między 10. a 30. rokiem życia. Znacznie częściej występują przerzuty do kości z innych nowotworów, zwłaszcza raka piersi, prostaty, płuca, nerki i tarczycy.

Warto zwrócić uwagę na ból kości, który początkowo może występować tylko w nocy lub podczas aktywności fizycznej. Innymi charakterystycznymi objawami są obrzęk lub wyczuwalny guz w okolicy kości, ograniczenie ruchomości w pobliskim stawie, a także złamania patologiczne, powstające przy niewielkim urazie lub spontanicznie. W zaawansowanych przypadkach może wystąpić ogólne osłabienie, zmęczenie i utrata masy ciała. Przy przerzutach do kości dodatkowym objawem może być hiperkalcemia (podwyższony poziom wapnia we krwi) objawiająca się wzmożonym pragnieniem, częstym oddawaniem moczu i zaburzeniami świadomości.
W przypadku zauważenia niepokojących objawów należy skontaktować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, ortopedą lub poradnią onkologiczną (bez konieczności posiadania skierowania).

Leczenie nowotworów kości zależy od typu histologicznego, lokalizacji, wielkości guza oraz obecności przerzutów. Po diagnostyce obejmującej badania obrazowe (RTG, MRI, CT, scyntygrafia) i biopsję, wdrażany jest plan leczenia. W przypadku pierwotnych nowotworów kości może on zawierać operację chirurgiczną (od oszczędzającej kończynę po amputację), chemioterapię (przed- i pooperacyjną), radioterapię, krioterapię lub termoablację oraz leczenie celowane w określonych typach nowotworów. Przy przerzutach do kości stosuje się radioterapię paliatywną, leki modyfikujące metabolizm kostny (bisfosfoniany, denosumab), chirurgiczną stabilizację zagrożonych złamaniem kości oraz leczenie przeciwbólowe. Nowoczesne metody leczenia pozwalają w większości przypadków na przeprowadzenie operacji oszczędzających kończynę.

Nowotwory skóry są najczęstszymi nowotworami złośliwymi w Polsce i na świecie. Rocznie diagnozuje się około 15 000 przypadków raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego oraz około 4 000 przypadków czerniaka złośliwego. Zachorowalność stale rośnie, co wiąże się głównie z nadmierną ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe. Nowotwory skóry dotykają osoby w każdym wieku, ale ryzyko wzrasta znacząco po 50. roku życia.

W przypadku raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego warto zwrócić uwagę na zmiany skórne, które nie goją się przez kilka tygodni, błyszczące guzki o perłowym zabarwieniu, czerwone, łuszczące się plamy, małe wrzodziejące zmiany z uniesionymi brzegami, występujące najczęściej na odsłoniętych częściach ciała (twarz, uszy, szyja, klatka piersiowa).

Przy ocenie znamion pod kątem czerniaka złośliwego pomaga zasada ABCDE: A (Asymetry) – asymetryczny kształt znamienia, B (Border) – nieregularne, postrzępione brzegi, C (Color) – różnorodna kolorystyka (odcienie brązu, czerni, czerwieni, niebieskiego), D (Diameter) – średnica większa niż 6 mm, E (Evolution) – ewolucja, czyli zmiana w wyglądzie znamienia. Inne objawy sugerujące czerniaka to znamię, które rośnie, zmienia kolor lub kształt, swędzenie, krwawienie lub sączenie się znamienia, zaczerwienienie lub obrzęk wokół znamienia, a także nowe znamię u osoby dorosłej, szczególnie po 40. roku życia.

W przypadku zaobserwowania niepokojących zmian należy skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, dermatologiem, chirurgiem onkologicznym lub poradnią onkologiczną (bez konieczności posiadania skierowania).

Leczenie raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego rozpoczyna się od diagnostyki obejmującej ocenę dermatoskopową i biopsję. Plan terapii może zawierać wycięcie chirurgiczne (najczęstsza metoda), kriochirurgię (wymrażanie), elektrokoagulację, leczenie miejscowe (kremy z 5-fluorouracylem, imikwimod) lub radioterapię w szczególnych przypadkach.
W przypadku czerniaka złośliwego, po diagnostyce obejmującej ocenę dermatoskopową, szerokie wycięcie z badaniem histopatologicznym i biopsję węzła wartowniczego, wdrażany jest plan leczenia. Może on obejmować operację chirurgiczną (podstawowa metoda), immunoterapię (w zaawansowanych przypadkach), terapię celowaną (przy obecności określonych mutacji), radioterapię (w wybranych przypadkach) lub chemioterapię (rzadziej stosowaną).
Kluczową rolę w profilaktyce nowotworów skóry odgrywa ochrona przed promieniowaniem UV: unikanie opalania (zwłaszcza w godzinach 10-16), stosowanie kremów z wysokim filtrem przeciwsłonecznym (SPF 30+), noszenie odzieży ochronnej, kapeluszy i okularów przeciwsłonecznych, a także regularna samokontrola skóry i znamion oraz badania dermatoskopowe, szczególnie u osób z grupy ryzyka. Wczesne wykrycie nowotworu skóry, zwłaszcza czerniaka, ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia i rokowania.